تبلیغات
وبلاگ مینا 70 - مقاله ی سبك شناسی ادبی (قسمت دوم)
 
 
كاربر گرامی، خوش آمدید!   WellCome To MyBlog
 
موضوعات سایت
بخش های سایت
  فیلم و كلیپ

  كسب در آمد
  خبر
  مطالب جالب
  اس ام اس
  ترفند
  افزایش بازدید سایت
  دانلود
  آهنگ جدید
  موبایل
  طنز
  عكس
  مقاله
  دینی و مذهبی
  داستان

جستجو


لوگو سایت

وبلاگ مینا 70


لوگوی دوستان

برترین سایت دانلود ایران

تبلیغات سایت




عنوان این پست مقاله ی سبك شناسی ادبی (قسمت دوم) و از بخش داغ کن - کلوب دات کام مقاله , می باشد

 

مقاله ی سبك شناسی ادبی (قسمت دوم)

 

روی ادامه مطلب كلیك كنید

سوی سنایی در شعر فارسی راه یافته و ادامه شیوه او را در آثار عطار باید جستجو کرد. خاقانی نیز در بعضی از قصایدش رنگ عرفان وجود دارد که از نظر بلندی مضامین به پای سنایی و عطار نمی رسد.

وعظ: معمولا شاعرانی که به زهد و تصوف تمایل داشته اند سخن وعظ نیز در آثارشان هست. وعظ های این قرن معمولا با زبانی تند و بی پرواست و این ویژگی در شعر صوفیانه فارسی متداول بوده است. تندی و بی پروایی در زبان این وعظها بیانگر شدت انحطاط و فساد اجتمایی نیز تواند بود.

زهد: زهد شعری است که بی میلی شاعر نسبت به دنیا و نعمت دنیا در آن تجللی یافته و شاعر در آن، دنیا و خصلت های دنیا را برای خوانندگان خود معرفی کرده باشد.

بزرگترین شاعر زهد در فارسی ناصر خسرو است در قرن پنجم، اما در این دوره این گونه سخن را در شعر سنایی و خاقانی و نظامی بیشتر می توان یافت. در آثار عطار و اثیرا خسیکتی و انوری و جمال الدین اصفهانی نیز این موضوع انعکاس قابل ملاحظه ای دارد.

غزل و شعر عاشقانه: غزل عاشقانه در دیوان اکثر شاعران این دوره هست، اما مهمترین غزل های عاشقانه را در دیوان انوری و خاقانی باید جست. این دو در تکامل غزل سهمی بسزا داشته اند و در غزل های خویش مضامین مناسب و توصیف حالات عاشق را وارد کرده اند و غزل را از فکر تغزل آغاز قصاید خارج ساخته اند. با وجود این هنوز لطافت غزلی در شعر آنان به اوج نرسیده و سعدی در قرن هفتم غزل عاشقانه را از این نظر اعتلا داده است. خاقانی و انوری، هر دو مورد توجه سعدی و حافظ بوده اند.

قائم مقام ـ ابوالقاسم:

نکته ی دیگر آنکه نادر شاه و کریم خان زند و آقا محمد خان قاجار، هیچ یک به شعر و شاعری توجهی نداشتند، بنابر این، شاعران با دربارها ارتباط نداشتند و کمتر مدیحه می سرودند، به همین سبب غالب ها و شیوه سخنوری شاعران سبک خراسانی با اغراض شعری آنان، چندان سازگار نبود.

در میان شاعران آغاز دوره بازگشت مشتاق اصفهانی در غزل سرایی پیشگام است و لطفعلی آذر در قصیده سرایی. مشتاق غزل را به شیوه ضمیری و نظیری می سرود و آذر پیرو سبک ظهیر فاریابی بود. میرزا نصیر اصفهانی در سرودن مثنوی ((پیر و جوان)) از نظر پر مغزی به نظامی و از نظر لطافت به حافظ نزدیک شد. هاتف اصفهانی در قصیده به شعر امامی هروی و خاقانی و در ترجیح بند معروف خود از نظر شیوه به سعدی و حافظ و از نظر طرح موضوعات عرفانی به سنایی نظر داشت و البته عرفان او، عرفان علمی و فلسفی ابن عربی است نه عرفان سنایی و عطار و مولوی. عبدالرزاق دنبلی در قصیده سرایی به شیوه امیر معزی و شهاب تر شیزی در قصیده و قطعه به سبک انوری و خاقانی نظر داشت.                                                                                    فتحعلی شاه جانشین آقا محمد خان که وارث حکومت مرکزی و ثروتهای وی بود، در ترتیب دادن دربار مجلل و رعایت آداب و آیین درباری به دربار سامانیان و غزنویان نظر داشت و چون خود نیز از طبع شاعری بی بهره نبود، به تقلید دربارهای گذشته، شاعران را به دربار نزدیک ساخت و برای آنان مقرری معین کرد و از آنان مدیحه گویی چشم داشت. شاعرانی نیز به این توقع وی پاسخ دادند و بازار ثنا گستری به شعر درباری بار دیگر رونقی گرفت و شاعرانی چون فتحعلی خان صبا، عبدالرزاق دنبلی، فروغ کاشانی، صبور کاشانی، صاحب، نشاط و سحاب از سوی وی حمایت شدند.

عباس میرزا ولیعهد اگر چه میرزا ابوالقاسم قائم مقام و عبدالرزاق دنبلی و فروغ کاشانی را حمایت می کرد، به اندازه پدرش به شعر و شاعری اهمیت نمی داد. محمد شاه و وزیرش حاجی میرزا آقاسی نیز به شاعران چندان توجهی نداشتند. بر عکس ناصر الدین شاه به صنایع ظریف چون خطاطی و نقاشی و از جمله شاعری علاقه داشت و صاحبان این هنرها را حمایت می کرد. شاعران عصر محمد شاه و اوایل دوران ناصر الدین شاه عبارت بودند از قاآنی، شهاب اصفهانی، فروغ اصفهانی. پس از آنان گروهی دیگر از شاعران می زیستند چون محمود خان ملک الشعراء ، سروش اصفهانی، فتحعلی خان شیبانی، شوریده شیرازی، صبوری ملک الشعراء خراسان، سلطانی و الهامی و خسروی در کرمانشاه، هما، سها، طرب، محیط، عمان و دهقان در اصفهان، و شاعرانی دیگری چون وصال، نشاط، فروغی بسطامی، یغمایی جندقی و مسکین اصفهانی نیز در همین دوران می زیستند .                                                                                   شاعرانی که از دوران فتحعلی شاه تا عصر ناصر الدین شاه می زیستند به دو شیوه عراقی و خراسانی نظر داشتند. آنان که به دنبال ثنا گستری بودند به ناچار از شیوه پیروی می کردند که متناسب با مدایح درباری می باشد میدانیم که مهمترین شاعران ثنا گستر زبان فارسی در دوران سامانی، غزنوی و سلجوقی می زیسته اند. به همین سبب این گروه از شاعران دوره قاجار به شاعران فارسی تا قرن پنجم ـ بیشتر ـ نظر داشتند.

فتحعلیخان  صبا  در قصاید خود بیشتر به عنصری نظر دا شت و در مثنوی به فردوسی .اما توجه او به صنایع بدیعی چون  ترصیع  و مطابقه و مراعا ت  نظیر و جمع و تفریق بیش ا ز عنصری است. بیانش در مجموعه پخته ا ست .لغات را به شیوه ی شاعران سبک خراسا نی اشتعمال می کند اما هنوز تسلط کافی در پیروی  از زبان  شاعرا ن خراسانی در شعرش دیده نمی شود . پیچد گی بیان وتعقید و ا ستعمال کلمات نا مانوس و حذفهای بیمورد در شعرش هست.

نمونه صنعت ترصیع در شعر ا و:

 ز فضلش شاهد شام آمده با طره تیره               ز فیضش بانوی بام آمده با طره طرا    مرصع کرد بر چرخ زبر جد گوهر انجم           معلق کرد برخاک مطبع گنبد مینا

نمونه ماژه نا مانوس:

هزار ختلی غژغاو دم به زین اندر                   پری به پویه ولی دیو خوی و آهن خا

مثال برای لف و نشر نامرتب و حذف فعل:

اگر به بحر محیطش اشاره چون قاهر                  اگر به چرخ برینش نظاره چون غضبان

زدود دوده آن روشنان این تاری                        ز تاب تابه ی این ماهیان آن بریان

در این لف و نشر نامرتب، اولا ارتباط دادن مصراع ها با یکدیگر احتیاج به تامل دارد یعنی مصراع اول با مصراع چهارم و مصراع دوم با مصراع سوم مربوط است. دیگر آنکه از آخر هر مصراع، فعل ((است))یا(( بود)) محذوف است.

بعد از فتحعلی خان صبا، قویترین شاعری که تجدید سبک را ادامه داده است، قاآنی است. وی در دوران محمد شاه و اوایل دوران ناصرالدین شاه، شاعر رسمی دربار بود و پس از مرگ او، سروش اصفهانی، جانشین او شد.

شعر قاآنی، روان و ساده است. بسیاری از مضامین او، تکرار مضامین قدماست، اما مضامین تازه نیز دارد. مضامین تازه اش، صراحتی دور از عفاف دارد. وی پس از تتبع طرز صبا، از استادان قدیم پیروی میکرد. وی به طریقه منوچهری، خاقانی، عنصری، قطران و فرخی نظر داشته و سر انجام، شیوه فرخی را با سلیقه شخصی در هم آمیخته و روشی خاص به وجود آورده است که به سبک یا طرز قاآنی معروف شده و در عهد خودش مورد توجه بوده است.

وی کلمات و لغات با فخامت، ترکیبات قلنبه و خشن انتخاب می کند. در تشبیب و معاشقه، خشن و گاه با پرده دری و صراحت دور از عفاف سخن می گوید. در شعر او لفظ بر معنی غالب است. خیالات سطحی است. در شعر به طمطراق الفاظ و هیاهوی ظاهری بیشتر توجه دارد. وی هر جا مضمونی قدیمی آورده شعرش لطیف است و هر جا مضمونی از خود آورده خشن است. به این ابیات توجه کنید:

گاه طرب و روز می وفصل بهار است             جان خرم و دل فارق و شاهد به کنار است

راغ است که از سبزه همی زمرد خیز است       باغ است که از لاله همی مرجان زار است

سوری به چه ماند؟ به یکی حقه الماس           کان حقه الماس پر از مشک تتار است

نسرین به چه ماند؟ به یکی بیضه الماس         کان بیضه الماس پر از عود قمار است

مست است مگر نیلوفر از ساغر لاله             کافتان خیزان چون صنمی باده گسار است

نی نی چو یکی بختی مست است ازیراک       بینیش چو بختی که به بینیش مهار است

نرگس به چه ماند؟ به یکی کفه الماس            کان کفه الماس پر از زر عیار است

یا حقه ای از کاهربا برطبق سیم                   یا ساغر سیماب پر از زرد عقار است

بط بچه پیل است به خون بر زده خرطوم       یا شاخ بقم رسته ز پیشانی مار است

در این ابیات، تشبیه (( گل نیلوفر)) به (( بختی مست)) خشن است. تشبیه (( نرگس)) به (( ساغر سیماب)) ـ که وجود خارجی ندارد ـ زیبا نیست. همچنین تشبیه مرغابی به (( بچه فیل)) زیبا نیست.

نکته ای دیگر که در شعر او جای ایراد است ادعا های اوست که معمولا با حقیقت بی ارتباط است. مثلا لاف و گزاف هایی که در مورد شجاعت و دل آوری خود زده است بی مورد است زیرا وی چنین خصلت هایی نداشته است.

در ضمن، قاآنی، همتی بلند نداشته و نان به نرخ روز می خورده است.

پش از قاآنی مهمترین شاعر درباری که به سبک خراسانی توجه داشته سروش اصفهانی است. سروش، در دیوان های شاعران سبک خراسانی غور تامل می کرده و شیوه آنان را تتبع می نموده است. وی در قصیده سرایی بیشتر پیرو فرخی سیستانی است. به شعر امیر معزی نیز نظر دارد و آنقدر به شیوه این دو شاعر نزدیک شده است که از نظر سبک و زبان، گاهی شعرش با شعر آن دو قابل اشتباه است. وی، بسیاری از قصاید شاعران مدیحه سرای فارسی چون رودکی، کسایی، فرخی، لامعی، منوچهری، معزی، ابوالفرج رونی، ادیب صابر، عثمان مختاری، انوری و کافی بخارایی را پاسخ گفته است. در مجموع، سروش، موفق ترین شاعر است در تقلید از سبک خراسانی.

                                               *****

درباره زبان شعر مقلدان سبک خراسانی در این دوره، نکاتی چند نیز باید یاد آور شد: یکی اینکه مبنای کار اینان برتقلید است. هم از نظر لفظ و شیوه بیان و هم از نظر محتوا و توصیف ها می کوشند تا به سر مشق های خود نزدیک شوند. به همین سبب شعرشان معمولا از نظر سبکی بی ارزش است.

دیگر آنکه بسیاری از قصایدشان در اقتفا و پاسخ به قصاید شاعران قدیم فارسی تا قرن ششم سروده شده است. بنابر این، وزن ها، ردیف ها و قافیه های شاعران قدیم در دیوان آنان مکرر شده است.

دیگر آنکه در استعمال ویژگی های سبک شاعران قدیم، ابرام و اصرار می کنند. همچنان که گذشت همه آنان از این جهت یکسان نیست. هر چه از دوران فتحعلی شاه و از فتحعلی خان صبا دورتر و به دوره ناصر الدین شاه نزدیکتر می شویم تتبع در دیوان های قدما بیشتر و در نتیجه کاربرد دقایق زبان شاعران خراسانی در شعرشان فراوان تر صحیح تر است. با وجود این در بسیاری موارد، تاثیر زبان زمانه خودشان را نیز به دقت می توان از شعرشان در یافت. آنان به شیوه سبک خراسانی، لغات مهجور به کار می برند: واژه هایی مانند اندر، ایدون، ابا، ابی، کجا ( به معنی که)، اندرون، اشکم و سایر واژه ای که الفی در آغاز داشته است، (( با)) به معنی (( به))، تکرار حرف اضافه، یاء شرط و تمنی و خیال، حرف         (( مر)) و مواردی متعدد از این دست در شعرشان به کار رفته است. اما کهنگی زبان شاعران سبک خراسانی سبب آمده است تا بعضی دقایق، از چشمشان پوشیده بماند. مثالا به این موارد توجه بفرمایید:

آمدن یاء شرط و تمنی و... بی آنکه ادات آن در جمله آمده باشد در زبان خراسانیان مرسوم نبوده است، امادر شعر این دوره این گونه (( ی)) بی ادات آنها نیز به کار رفته است:

ای نگاره خلخی زلفین شهر آشوب تو             زاهدی را غارت و پرهیز را یقماستی

حمد بی حد را سزد ذاتی که بی همتاستی         واحد و یکتاستی هم خالق اشیاستی

الف اطلاق یا اشباء در آغاز یا وسط بیت نمی آمده اما در این دوره این ((الف)) را در آغاز و وسط بیت نیز آورده اند:

ندامنا ز کودکی شکوفه از چه پیر شد             نخورده شیر عارضش چرا به رنگ شیر شد

به پیش شکرین لبت چه دم زند طبرزدا          که با لبت طبرزدا به حنظلی نیرزدا

آمدن (( مر)) در آغاز واژه هایی که بعد از آنها (( را)) نیامده است:

مرآن بسان مسیحا شکسته قفل سپهر             مرین بسان سلیمان کلید فتح صباست

مرآن نموده سبک سنگ خصم را چون کاه     مرین به گوهر بیغش خواص کاهرباست

فتحعلی خان صبا، واژه های (( مانی )) و (( فربی)) را به (( مانا)) و (( فربا)) تبدیل کرده و با (( مینا)) و (( دیبا)) قافیه کرده است. اینگونه تغییر در زبان فارسی معمول نبوده است.

در دوره قاجار، انواع قالب های شعری در دیوان های شاعران وجود دارد. بزرگترین شاعران قصیده سرا عبارتند از فتحعلی خان صبا، قاآنی، سروش، محمود خان ملک الشعرا ، فتح الله خان شیبانی و شهاب اصفهانی. بزرگترین شاعران غزل سرا عبارتند از نشاط اصفهانی، وصال شیرازی، همای شیرازی، فروغی بسطامی، مجمر زواره ای، یغمالی جندقی، عنقا و مسکین اصفهانی.

نشاط اصفهانی و فروغی بسطامی، بیشتر به شیوه حافظ غزل می سرودند، مجمر زواره ای و همای شیرازی به شیوه سعدی نظر داشته اند. شعر وصال رنگ شعر سنایی دارد و بقیه غزل سرایان به شیوه ای میانه سعدی و حافظ غزل سروده اند و البته از تاثیر زبان دوران خود نیز برکنار نیستند.

مهمترین مضامین در دوران قاجار، مدیحه، غزل، حماسه تاریخی، اشعار مذهبی، مرثیه، هزل و هجو، توصیف و عرفان و اخلاق است. بزرگ ترین شاعر هجو سرای این دوره ـ که یکی از بزرگترین هجا گویان شعر فارسی ـ چون سوزنی و انوری نیز هست ـ یغمای جندقی است اما هجو های او زمینه های اجتماعی نیز دارد. شعر مذهبی و مراثی دینی نیز در این دوران رواج تمام دارد و در بیشتر دیوان ها نمونه های آن دیده می شود. سروش اصفهانی و وصال شیرازی بزرگترین شاعران اشعار دینی اند. یغمای جندقی نیز اشعار دینی نسبتا زیادی دارد و بویژه نوحه های سینه زنی او ـ که احتمالا خود مبدع آنهاست یا از ادبیات عامیانه گرفته است ـ معروف است. معروفترین غزل های عرفانی این دوره از آن فروغی بسطامی و همای شیرازی است.

 :: لینك ثابت نویسنده : مینا رضا پور نظرات و پیشنهادات Comment  

مطالب پیشین

تغییر مدیریت و آدرس وبلاگ
اس ام اس های مربوط به طولانی ترین شب سال - اس ام اس شب یلدا sms
دوباره اومدم
خواص ازدواج
فوتبال در بهشت!
دروغ گوی حرفه ای!
یه آگهی جالب
آرزوی عجیب
جک های جدید
کلیپ حرکت عجیب یک کودک ایرانی با دست
اس ام اس های عاشقانه سزی جدید
کلیپ زیباترین گل رونالدو
۱۵۸ عکس جالب تاریخی از انقلاب سال ۱۳۵۷
كلیپ آخرت بسكتبال
سوتی در یك مراسم رسمی در عراق


اطلاعات سایت
 

مدیران و نویسندگان
مینا رضا پور
شروین مدرس
Mani private
m davodi

آمار بازدیدكنندگان
امروز :
دیروز :
كل :

مطالب و نظرات
كل مطالب :
كل نظر ها :


لینكدونی
وبلاگ صفادشت
tafriho sargarmi
یه دل كوچولو
وبلاگ فریاد آذربایجان
اسرار کائنات..موجودات فضایی
دانلود موزیك جدید
ایالت متحده باغچه شاهی
رهایی
آرشیو لینكدونی

نظرسنجی

لینك دوستان
:: وبلاگ صفادشت

صفحه اصلی |  ارتبــــــــــــــاط با ما |  ایمیل |  طراح قالب |  صفحه خانگی



Powered By www.EbrahimOnline.ir | Email:Mr.Eshafiei@gmail.com