تبلیغات
وبلاگ مینا 70 - مقاله ی سبك شناسی ادبی (قسمت اول)
 
 
كاربر گرامی، خوش آمدید!   WellCome To MyBlog
 
موضوعات سایت
بخش های سایت
  فیلم و كلیپ

  كسب در آمد
  خبر
  مطالب جالب
  اس ام اس
  ترفند
  افزایش بازدید سایت
  دانلود
  آهنگ جدید
  موبایل
  طنز
  عكس
  مقاله
  دینی و مذهبی
  داستان

جستجو


لوگو سایت

وبلاگ مینا 70


لوگوی دوستان

برترین سایت دانلود ایران

تبلیغات سایت




عنوان این پست مقاله ی سبك شناسی ادبی (قسمت اول) و از بخش داغ کن - کلوب دات کام مقاله , می باشد

 

مقاله ی سبك شناسی ادبی (قسمت اول)

 

روی ادامه مطلب كلیك كنید

                            پیشگفتار

 

سبک شناسی یکی از مباحث تازه و دشوار ادب فارسی است که تا رسیدن به تکامل نسبی راهی دراز در پیش دارد زیرا مکتبهای سبک شناسی با پیشرفت زبانشناسی و ظهور مکاتب جدید در آن، پیوسته در تغییر و تکامل است و از سوی دیگر، ورود به مباحث سبکی، هم وقوف بر مکتبهای زبانشناسی را الزام می کند و هم آشنایی با شعر فارسی و مباحث گوناگون مربوط به آن را. بخصوص اگر محققی بخواهد دوره ی کامل شعر فارسی دری را از این دیدگاه مطالعه و برسی کند، او را عمر نوح باید زیرا تحول سبک ها تابع تحولات تاریخی و اجتمایی است و مطالعه دقیق آن باید مبنی بر آمارگیری های متعدد و مقایسه های دقیق و بررسی تحولات تاریخی و اجتمایی باشد. از این روی، از مجموعه ای کوچک چون این کتاب نمی توان انتظار بحثهای دقیق و کامل داشت.

آنچه پیش روی دارید گسترش یافته ی یادداشتهایی است که در تدریس سبک شناسی شعر فارسی، چندین سال در کلاسهای درس برای دانشجویان رشته ی ادبیات فارسی تقریر شده و هم اکنون نگارنده را فرستی دست داده است تا آنها را بدین صورت برای استفاده های عمومی تر چاپ و منتشر کند. از آنجا که این راه، راهی است نا رفته و پر سنگلاخ و پوینده ی آن نیز هیچ گونه ادعایی بصریت و راهدانی ندارد، طبیعتا در این کتاب اشکالات عمده روی نموده است. از خوانندگان راه شناس و بصیر چشم دارد که هم عذر وی را بپذیرد و هم کاستی های آن را به چشم اغماض بنگرند و نگارنده را از راهنمایی های خویش بهره ور گردانند.

در فصول و ابواب این کتاب، کوشیده شده است تا مطالب با نظم و فصل بندی ویژه بیان شود. این نظم و فصل بندی تا پایان دوره ی مغول کم و بیش رعایت گردیده اما از قرن نهم به بعد، مراعات آن مقدور نشده است به دو دلیل: نخست آنکه در واپسین ماه هایی که این مجموعه تدوین می شود پاره ای گرفتاری های شخصی و خانوادگی روی نمود و مانع آمد تا در فرصت موجود، تنظیم و تحریر مطالب بدان شیوه ادامه یابد، دیگر آنکه بیم سخن درازی سبب گردید تا دامن کلام را فراهم آورد و به طرح بعضی از مطالب کلی و اصلی قناعت ورزد.

با توجه به عظمت و تفصیل کار سبک شناسی شعر، نگارنده این کتاب را مقدمه اجمالی می داند بر سبک شناسی شعر فارسی و امید دارد که در سالیان آینده، وی را فرصتی دست دهد تا این کار را دنبال کند و تفصیل آن را در اختیار خواهندگان آن بگذارد و این کار میسر نیست مگر به فیض و توفیق الهی و آن موفق است به دعای خیر خوانندگان گرامی.

              چندین هزار امید بنی آدم         طوقی شده به گردن فردا بر  

                                              ***  

در تدوین این کتاب، لازم است نخست از همسرم مهرناز لاجوردی سپاس گذاری کنم که شرایط زندگی خانوادگی را با وجود کارها و مشغله هایی که خود دارد مهیا ساخت و بی نظمی ها و آشفتگی هایی راکه به سبب اشغال مداوم نگارنده بدین کار پدید می آمد سر و سامان داد و شرایط را برای ادامه این کار آماده کرد. علاوه بر این، بخشی از دست نویس های مرا پاک نویس کرد و در مقابله نمونه های چاپی مرا یاری رسانید.

بر نگارنده فرض است که تشکر خود را از دوستان و همکارانی که نامشان می آید نیز اعلام کند.

ـ همکار عزیز و دانشمند آقای دکتر محمد حسین دهقانی فیروز آبادی که بخشهایی عمده از دست نویس مرا خواند.

ـ همکاران کوشا و دقیق آقایان دکتر ابولقاسم رادفر و دکتر یدا... جلالی که در تهیه بعضی منابع مرا یاری رسانیدند و در پاره ای موارد از راهنمایی ها و نظراتشان بهره برده ام .

ـ آقای غلام علی قربانی دانشجوی دوره کارشناسی ارشد ادبیات فارسی و خانم زهره دانشور دانشجوی دوره کارشناسی همین رشته در دانشگاه یزد که مرا در تهیه بعضی منابع و پاک نویس کردن بخشی از دست نویس ها یاری دادند.

ـ آقای حسین دهقان مدیر محترم انتشارات جامی که به پایان آمدن این مجموعه را پیگیر بود و امکان چاپ آن را در مجموعه ی انتشارات جامی فراهم ساخت.

 

 

 

 

 

جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی:

اگر چه در قرن ششم خاندان ها و امیران ادب پرور و شاعر دوست وجود داشته اند اما، عوامل بی اعتنایی پادشاهان به شعر هم از قرن پنجم ـ به تدریج ـ در جامعه ایرانی پدید آمده بود و ما در مقدمه سبک شعر قرن پنجم در این باره به اختصار سخن گفتیم. این بی اعتمادی در قرن ششم بیشتر است، آنچنان که شاعران مدیحه سرا در ازای ثنا گستری خویش صله ای در خور نمی یابند و کار آنان به ستایش دوباره و تقاضاهای مکرر و تهدید به هجو ممدوح می کشد و بدین سبب این گونه شاعران خود را ((مشتی گدا)) می دانند و بر آنند که شاعری به گدایی افتاده است.

این گونه بازتاب ها را در شعر انوری و جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی و فرزند او کمال الدین اسماعیل می توان دید. اما در مقابل اینان شاعران زهد پیشه و عارف مسلک هم در این قرن هستند که شعر را به خدمت زهد و عرفان و اخلاق گرفته اند . روشی که سنایی در شعر پارسی بنیان نهاد جریان ادبی و سبکی تازه ای به وجود آورد که نه تنها در قرن ششم بلکه در ادب عرفانی فارسی پیروان فراوان یافت و بخشی مهم از شعر فارسی قرن ششم و هفتم تا قرن نهم را تحت تاثیر قرار داد.

البته این نکته را نیز از نظر نباید  دور داشت که گروهی از شاعران قرن ششم، تربیت یافتگان نیمه دوم قرن پنجم هستند و طبیعتا زبان شعری آنان به زبان شاعران قرن پنجم نزدیکتر است اما خود از پیشروان تغییر سبک در این دوران هم هستند مانند سنایی. و بعضی از شاعران نیز تقریبا همان روش شاعران قرن پنجم را دنبال می کنند و ویژگی های سبک غالب قرن ششم در شعر آنان کمتر است مانند ادیب صابر و عمعق بخارایی.

آنچنانکه از دیوان ها و منظومه های این دوره بر می آید، گروهی از شاعران قرن ششم با یکدیگر ارتباط و مکاتبه داشته اند و گاهی یکدیگر را ستوده اند و گاهی کارشان به مهاجات کشیده است. ارتباط خاقانی با استادش ابوالعلاء گنجوی و مهاجات آن دو در دیوان آن دو منعکس است. قصیده جمال الدین عبد الرزاق اصفهانی درباره خاقانی ـ که همرنگ ستایش دارد و هم صبغه ی هجو ـ نزد ادبا معروف است. خاقانی پس از این قصیده، قصیده ای در ستایش اصفهان سرود با این مطلع:   

   نکهت حوراست یا هوای صفاهان             جبهت جوزاست یا لقای صفاهان

ارتباط خاقانی با رشید و طواط و هجایی که خاقانی در حق او سروده از این نمونه هاست. نمونه هایی از اظهار نظر شاعران را درباره یکدیگر در آثار ثنایی و انوری و دیگران می توان دید. این مطلب بیان گر آن است که با وجود فاصله های طولانی، شاعران این عصر با یکدیگر ارتباط داشته اند و از شعر و سخن یکدیگر مطلع بوده اند و زمینه تاثیر و تاثر و رقابت در میان آنان فراهم بوده است. به همین سبب گسترش سبک سنایی و تاثیر پذیری گروهی از شاعران قرن ششم از شیوه کلام وی، امری طبیعی است.

از دیدگاه شاعران عراقی و آذربایجانی، خراسان مهد شعر و شاعری و آمال آنان بوده است در قرن پنجم، قطران تبریزی، شعر خوب را از خراسانیان دانسته و گفته است.

... شعر او طبعی است و آن او همه طمعی بود          شهر او نامی است و آن او همه نانی بود

تا نگوید کس مرا کان نیک تر باشد از این                کو خراسان دیده باشد یا خراسانی بود

خاقانی شوق خویش را برای رفتن به خراسان نپوشانیده است:

چه سبب سوی خراسان شدنم نگذارند                     عندلیبم به گلستان شدنم نگذارند

رهروم مقصد امکان به خراسان یابم                      تشنه ام مشرب احسان به خراسان یابم

به خراسان شوم انشاالله                                      آن ره آسان شوم انشاالله

و جمال الدین عبدالرزاق گفته است:

عیب خود بیش از این نمی دانم                            کز عراقم نه از خراسانم   

این نکته خود بیانگر آن است که شاعران این مناطق به شعر و سبک شاعران خراسانی نیز نظر داشته اند و شاعران صاحب سبک خراسانی چون رودکی و فردوسی و ناصر خسرو و سنایی، مطمع نظر شاعران عراقی و آذربایجانی بوده اند، چنان که رقابت خاقانی را با عنصری و تاثیر سنایی را در خاقانی و نظامی و جمال الدین اصفهانی نمی توان نادیده انگاشت.

شعر قرن ششم از نظر تنوع مضامین نیز ممتاز است. عرفان در این قرن از سوی سنایی تمام و کمال به ادب فارسی راه یافته است. در این قرن نمونه های زیبای حبسیه نیز وجود دارد. پس از حبسیات مسعود سعد، حبسیات خاقانی، زیباترین حبسیها در شعر فارسی است. خاقانی در قطعه ای با ردیف عنصری، اغراض شعر را (( ده شیوه )) بر شمرده و در همین قطعه از پنج شیوه موضوع آن نام برده است. وی درباره عنصری گفته است:

جز این طرز مدح و تراز غزل                            نکردی ز طبع امتحان عنصری

زده شیوه کان حلیت شاعری است                        به یک شیوه شد داستان عنصری

نه تحقیق گفت و نه وعظ و نه زهد                      که حرفی ندانست از آن عنصری

مرحوم دکتر محمد جعفر محجوب بر اساس اشاره خاقانی ده شیوه مورد نظر وی را این چنین احتمال داده است: تحقیق، وعظ، زهد، غزل، مدح، هجو، حماسه، شعر بزمی، مرثیه، شعر صوفیانه.

از آنجا که تحقیق به اشعار عارفانه می گفتند و غزل و شعر بزمی نیز از نظر موضوع به هم نزدیک است و از سوی دیگر بعضی از موضوعات رایج در قرن ششم در این تقسیم بندی نیامده، شاید بتوان گفت که منظور خاقانی از ده شیوه، این معانی باشد. تحقیق، وعظ، زهد، غزل (و داستانهای بزمی)، مدح، هجو، حماسه، شکوائیه، فخریه، رثاء، حبسیه و وصف را در این تقصیم بندی قرار ندادیم زیرا حبسیه خود نوعی توصیف هم هست و توصیف از لوازم هر یک از موضوعات ده گانه مذکور است و نباید موضوعی واحد به حساب آید. اگر چه این مطالب در شعر اکثر شاعران پراکنده است اما به اختصار می توانیم اختصاص این موضوعات را به بعضی از شاعران بدین ترتیب تعیین کنیم : تحقیق و وعظ و زهد در شعر سنایی، خاقانی و عطار، غزل و اشعار بزمی در انوری و خاقانی و نظامی، مدح در اکثر دیوان ها به خصوص انوری و خاقانی و جمال الدین و کمال الدین، حماسه در اسکندر نامه نظامی و بعضی از شاعران گمنام، شکواییه در شعر خاقانی و ظهیر و مجیر، فخریه در شعر خاقانی، رثاء در شعر خاقانی، هجو و هزل در شعر انوری و سوزنی. بحث درباره هر یک از این موضوعات مجالی گشاده می خواهد و چون در مباحث بعدی درباره بعضی از این شاعران سخن نخواهیم گفت، در باب هر یک از این موضوعات به اختصار هر چه تمام تر اشارتی خواهیم کرد.

مدیحه: قرن ششم آخرین قرنی است که مدیحه از موضوعات اصلی و جدی آن محسوب می شود. مهمترین ویژگی مدایح در این دوره، زبان مبالغه آمیز شاعران است. این مبالغه ها در شعر اکثر شاعران ثنا گستر وجود دارد، از جمله به این نمونه معروف از ظهیر الدین فاریابی توجه فرمایید.

نه کرسی فلک نهد اندیشه زیر پای                         تا بوسه بر رکاب قزل ارسلان دهد

بالای کاینات بپرد هزار سال                                سیمرغ و هم تا ز جنابش نشان دهد

وی در بیشتر ابیات قصیده دیگری با مطلع:

ای که فلک تخت کبریای تو آمد                           افسر خور شید خاک پای تو آمد

نیز مبالغه های عجیب آورده است. نمونه این اغراقها در دیوان های این دوره فراوان است. سبب این مبالغه ها دو چیز تواند بود: اول انحطات های اخلاقی جامعه قرن ششم و ضعیف شدن تعادل های اخلاقی و اجتماعی و دیگر بی اعتنایی بعضی از ممدوحان به ثنا گستری. شاعران برای اینکه توجه ممدوح را جلب کنند و از مضامین مدحی گذشته نیز استفاده نکنند. به ناچار به مبالغه گراییده اند. تحقیق: تحقیق به سخنان سوفیان بزرگ گفته می شود که جنبه کشف و شهود و آشکار ساختن حقیقت داشته باشد. این گونه سخنان اولین بار در قرن ششم و از

 :: لینك ثابت نویسنده : مینا رضا پور نظرات و پیشنهادات Comment  

مطالب پیشین

تغییر مدیریت و آدرس وبلاگ
اس ام اس های مربوط به طولانی ترین شب سال - اس ام اس شب یلدا sms
دوباره اومدم
خواص ازدواج
فوتبال در بهشت!
دروغ گوی حرفه ای!
یه آگهی جالب
آرزوی عجیب
جک های جدید
کلیپ حرکت عجیب یک کودک ایرانی با دست
اس ام اس های عاشقانه سزی جدید
کلیپ زیباترین گل رونالدو
۱۵۸ عکس جالب تاریخی از انقلاب سال ۱۳۵۷
كلیپ آخرت بسكتبال
سوتی در یك مراسم رسمی در عراق


اطلاعات سایت
 

مدیران و نویسندگان
مینا رضا پور
شروین مدرس
Mani private
m davodi

آمار بازدیدكنندگان
امروز :
دیروز :
كل :

مطالب و نظرات
كل مطالب :
كل نظر ها :


لینكدونی
وبلاگ صفادشت
tafriho sargarmi
یه دل كوچولو
وبلاگ فریاد آذربایجان
اسرار کائنات..موجودات فضایی
دانلود موزیك جدید
ایالت متحده باغچه شاهی
رهایی
آرشیو لینكدونی

نظرسنجی

لینك دوستان
:: وبلاگ صفادشت

صفحه اصلی |  ارتبــــــــــــــاط با ما |  ایمیل |  طراح قالب |  صفحه خانگی



Powered By www.EbrahimOnline.ir | Email:Mr.Eshafiei@gmail.com